✍️ رضا قاسمپور

به باور علمای تاریخ “کشورهای حوزه تمدنی نوروز” با گستره ۴ میلیون کیلومتر مربع را می توان از منظری ایران بزرگ فرهنگی نامید.

فلات ایران، شرق عراق و ترکیه، قفقاز جنوبی (مشتمل بر آذربایجان، ارمنستان و گرجستان) و کشورهای ماورالنهر (شامل ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان) به انضمام افعانستان و پاکستان را می توان گستره ایران بزرگ فرهنگی نامید.

پایه هویتی، حافظه تاریخی مشترک، دین و آئین مشترک، زبان و… بخشی از میراث معنوی و مشترکات تاریخی ماست.

این کشورها در مقاطعی از تاریخ بین حکومت های مختلف دست به دست شده و در برش های زمانی خاصی در جغرافیای سیاسی و حوزه نفوذ زمامداران ایران کنونی ما بوده اند.

زبان فارسی حداقل در سه کشور فعلی ایران، افغانستان و تاجیکستان به عنوان عنصر مشترک بوده و در صورت تمهید شرایط می تواند ملات پیوند و زبان میانجی انها قرار گیرد. زبان ترکی علاوه بر ایران در شش کشور حوزه تمدنی نوروز (اتحادیه کشورهای ترک) رایج می باشد.

تجربه بشری می گوید چیزی که در دنیای کنونی می تواند بیشتر به عنوان عامل پیوند و ملات همبستگی تلقی گردد صرفا زبان و میراث معنوی و تاریخ مشترک نیست بلکه منافع مشترک اقتصادی، امنیتی و… حرف اول را می زند. به طور مثال جوش اقتصادی، جهش تکنولوژیکی و رفاه عمومی باعث آرام گرفتن ملیت ها مختلف و قومیت های متکثر از پنج قاره جهان در ایالت متحده آمریکا شده است.

ایران فرهنگی قابلیت بازیافت دارد ولی اولویت داشتن مباحث ایدئولوژیکی، کشمکش دائمی ایران با غرب در کنار دخالت و سرمایه گذاری امریکا، اسرائیل و… در منطقه عملا باعث تشتت و واگرایی روزافزون در گستره ایران بزرگ فرهنگی است.

تاجیکستان در مقطعی خط خود را از سیریلیک به عربی تغییر داد بلافاصله از ترس خوانش مکتوبات ایرانی توسط تاجیکان و واهمه صدور انقلاب ایران به کشورش از این تصمیم منصرف شد.

اخیرا مسئول امور دینی آذربایجان طی بیانیه ای کشورهای دیگر را از دخالت مذهبی در امورات دینی کشورش برحذر داشت اتهام دخالت در امور دینی به احتمال زیاد ما را نشانه رفته است.

سران سنی _سلفی طالبان که آبشخور عربستانی پاکستانی دارند به خاطر اختلاف و رقابت با شیعیان ایران در حال حذف نوروز از تقویم خود بوده و زبان فارسی را به حاشیه برده اند.

این در حالیست که کشور ترکیه رقیب تاریخی ایران (به عنوان میراث دار و میراث خوار امپراتور عثمانی) پس از آنکه در پیوستن به اتحادیه اروپا ناکام ماند دست به تاسیس اتحادیه کشورهای ترک زده و از مزیت نسبی همزبانی برای خود هاله ای منسجم ایجاد کرد.

سخن آخر

به زعم راقم احیای ایران فرهنگی(کشورهای حوزه تمدنی نوروز) قبل از هر چیز معطوف به داشتن دستاوردهایی ملموس برای کشورهای هدف می باشد. در کنار دستاوردهای اقتصادی، امنیتی و… الزامات دیگری نیز لازم است که اهم آن عبارتند از:

آشتی با جهان و به حداقل رساندن تنش های منطقه ای

محور عالم ندانستن خود(بحث محور پیرامون)

تمکین به پلورالیسم فرهنگی و زبانی

عبور از ایده ایرانشهری افراطی

تمکین به شریعت اسلام بدون دامن زدن به بحث شیعه و سنی و…